۱۴۰۴/۱۰/۱۰
۱۴۰۴/۱۰/۱۰
۱۴۰۴/۱۰/۱۰
۱۴۰۴/۱۱/۱۴
آتشک یا بادزدگی
آتشک یا بادزدگی (به انگلیسی: Blight یا Fire Blight) با عامل باکتریایی Erwinia amylovora یکی از مهمترین بیماریهای درختان میوه دانهدار (سیب، گلابی و به) و گیاهان خانواده زرها میباشد. این بیماری نوعی از بیماریهای گیاهی است که از مهمترین بیماری درختان میوه گلابی و به در جهان است. در برخی سالها این بیماری روی درختان سیب خصوصاً انواع حساس نظیر رقم فوجی، گالا و ارقام محلی ایران نظیر رقم شفیعآبادی خسارت میزند ولی بهطور معمول شدت خسارت بیماری آتشک روی درختان سیب از دو میزبان دیگر یعنی گلابی و به به مراتب کمتر است.
تاریخچه
این بیماری اولین بار در دره رودخانه هادسون آمریکا شناسایی شد. در ایران نیز نخستین بار در سال ۱۳۶۸ در منطقه برغان کرج گزارش گردید. آتشک در ابتدا بسیاری از باغهای گلابی حساس (مانند ارقام شاهمیوه و دوشس) را بهطور کامل از بین برد. با این حال، باغهایی که از ارقام مقاومتر مثل «درگزی»، «اسپادونا» و «بیروتی» استفاده کرده بودند، توانستند از این بحران عبور کرده و به تولید اقتصادی خود ادامه دهند.
عامل بیماری، نحوه انتشار و چرخه زیستی باکتری
- باکتری Erwinia amylovora، عامل بیماری آتشک میباشد، باکتری عامل این بیماری روی گیاهان خانواده گلسرخیان (مانند سیب، گلابی، به، زالزالک و حتی گل سرخ) فعالیت میکند. این باکتری در زمستان داخل شانکرها (زخمهای تنه) و سرشاخههای آلوده زنده میماند. چرخه زندگی آن دو مرحله اصلی دارد:
- فاز بهاره: همزمان با باز شدن شکوفهها شروع شده و باعث سوختگی گلها میشود.
- فاز زمستانه: از اواخر تابستان با ایجاد شانکرها آغاز میشود و باکتری در این بخشها برای سال بعد ذخیره میگردد.
با شروع بهار و حرکت شیره گیاهی، باکتریها بهسرعت تکثیر شده و بهصورت قطرات چسبناک از منافذ گیاه خارج میشوند. این قطرات توسط حشرات (بهویژه زنبور عسل)، باد، باران و انسان به درختان سالم منتقل میشوند.
مکانیسم عمل باکتری آتشک سیب
باکتری از طریق منافذ طبیعی (مثل روزنهها) یا زخمهای ناشی از هرس و تگرگ وارد گیاه میشود. پس از ورود، باکتری در بافتهای آوندی مستقر شده و با تکثیر سریع، مسیر جریان آب و مواد غذایی را مسدود میکند. نتیجه این انسداد، پژمردگی ناگهانی و خشکیدگی سریع شاخههاست.
شرایط تشدید بیماری:
- اقلیم: رطوبت بالا، بارندگی بهاره و دمای معتدل، سرعت تکثیر باکتری را چندین برابر میکند.
- آبیاری: روشهای بارانی بهدلیل پاشش قطرات آب، بیماری را بهسرعت در کل باغ پخش میکنند.
علائم بیماری آتشک
سوختگی اندامها:
برگها، گلها و میوهها حالتی شبیه به سوختگی با آتش پیدا میکنند.
عصایی شدن
علامتی مانند عصایی شدن سرشاخه جدید که همراه با سوَختگی باشد یک نشانه مهم دیگر از آتشک است.
ترشح صمغ از برخی اندامها
ترشح صمغ از میوههای کوچک و نارس و همچنین تنه و شاخهها یک علامت بارز دیگر از آتشک است. البته این علامت در بسیاری از بیماریهای باکتریایی مشاهده میشود.
اقدامات کنترلی برای کاهش خسارت و انتقال آتشک
راهکارهای پیشگیری و مدیریت:
- از آنجا که مقابله با باکتریها دشوار است، بهترین راه پیشگیری است:
- انتخاب ارقام مقاوم: پیش از احداث باغ، حتماً از نهالهایی با پایههای مقاوم به آتشک استفاده کنید.
- مدیریت آبیاری: از سیستمهای آبیاری بارانی دوری کنید تا رطوبت در تاج درخت کاهش یابد.
- کنترل بیولوژیک: استفاده از باکتریهای مفید (مانند Pantoea agglomerans) در زمان گلدهی میتواند فضای رشد را برای باکتری آتشک اشغال کرده و مانع فعالیت آن شود.
- محلولپاشی کلسیم: مصرف کودهای کلسیمی بعد از تشکیل میوه، دیواره سلولی را تقویت کرده و نفوذ باکتری را دشوار میکند. همچنین با افزایش pH سطح برگ، محیط را برای باکتری نامناسب میسازد. بهترین زمان مصرف کود کلسیم برای آتشک نیز پس از گلدهی و فروتست درختان دانهدار است.
راهکارهای درمان آتشک در سیب و گلابی
اقدامات درمانی هنگام مشاهده آلودگی
اگر علائم بیماری را مشاهده کردید، سریعاً این مراحل را انجام دهید:
- هرس و حذف آلودگی: شاخههای آلوده را فوراً بریده و از باغ خارج کرده و بسوزانید. (حتماً ابزار هرس را پس از هر برش با الکل یا وایتکس ضدعفونی کنید).
- مبارزه با آفات ناقل باکتری آتشک : باکتری Erwinia عاملِ آتشک از طریق آفاتی مانند شتهها و زنجرهها منتقل میشود. به همین دلیل اگر در باغ سیب، گلابی و یا به، آفاتی مانند شته و زنجره را مشاهده کردید باید بموقع مبارزه را انجام دهید تا انتقال بیماری آتشک به حداقل برسد.
- مبارزه با آفات ناقل باکتری آتشک :مبارزه از طریق سموم با باکتری آتشک بسیار سخت است و سمپاشی باید زیرنظر گیاهپزشک حاذق در منطقه انجام شود.در مورد سمپاشی برای مبارزه با آتشک سیب به این نکته دقت کنید که به دلیل مصرف برخی سموم آنتی بیوتیک برای این بیماری، در برخی نژادهای باکتری Erwinia مقاومت به آنتی بیوتیک ایجاد شده و در بسیاری مناطق مصرف این سموم اثرگذار نیست و به همین دلیل نمیتوان گفت که بهترین سم برای آتشک چه سمی است .